Olumsuzlamalar

CevirmenA. KaracaA. ÖzturkF. B.l TatliF. YildirimH. TuranM. CetinT. KaraagacIngilizcesi 1968 yilinda yayimlanan bu kitabin yazari Herbert Marcuse, Paris 68inin en cok okunan yazariydi. Nazilerden kacarak Amerikaya yerlesen, sonrasinda Amerikan toplumu üzerine düsünen Marcuse ileri kapitalist endüstri toplumlarinin analizini yaparak pasiflesen bir isci sinifinin kapitalizmin hedonist metalarinin sahibi olmaya basladigini mutluluk fikrinin nesnelligini ve böylece devrimci rolünü kaybetmeye yüz tuttugunu saptamisti, hem de 1960li yillarin basinda. Ilk yazilarin 1930lu yillarda efsanevi Frankfurt Okulunun dergisinde, Ikinci Dünya Savasi baslamadan evvel Almanca olarak kaleme alindigini düsündügümüzde, yazarin bu analizlerini ne kadar erken gelistirmis oldugunu fark edecegiz. Sonralari Ingilizceye cevrilen bu yazilarindan derlenen elinizdeki kitap hakkinda bugün okuyucuya ne verecektir sorusu sorulabilir. Kitap bir yandan, küresellesmeyle birlikte sadece Batili olarak adlandirilan toplumlardaki sinifsal pasiflesmeyi degil, ayni zamanda küresel boyutta isleyen arzunun, kapitalizmin cagrilarina boyun egmekte oldugunu bir kez daha bize animsatacaktir feodal degerlerin kapitalistlestirilmesi süreci; diger yandansa, cagdas kurumsallasmis kapitalizmin bir reddi olarak da okunabilecektir. Bu yazilar hem tikel tarihsel bir momenti isaret etmekte hem de bugün icinden gectigimiz dönemi yakin tarihle kiyaslama imkanini bize vermektedir. Böylece bugün bize zevk verdigini düsündügümüz ve aslinda bizi bogmakta olan, üretken olmayan bir tüketim toplumunun mallarini ve teknolojisini nasil icsellestirmekte oldugumuzu bu calisma bir kez daha ortaya koymaktadir. Biz bilincli bir sekilde arzulayan degil, arzulanan makineleriz. Ali Akay Frankfurt Okulunun kurucu düsünürlerinden biri olan Herbert Marcusenin cok önemli metinlerini bir araya getiren Olumsuzlamalar, yayimlandigindan bu yana Elestirel Teorinin klasiklerinden biri olmustur. Bu teori, iki dünya savasi arasinda Bati toplumlarinin gitgide kendi icine kapanan totaliter yapilara dönüsmesine taniklik eden ve bu yapilarin yeniden üretilmesine hizmet eden geleneksel teorinin veya pozitivizmin tersine sosyal bilimleri radikal bir direnis araci olarak kurmayi hedefler. Felsefe, siyaset ve politik-ekonomi gibi geleneksel disiplinlerin yani sira kültür elestirisini de iceren bu direnis teorisi, ayni zamanda klasik iyi yasam arayisini modern top- lum icin bir ickin ütopya olarak islemeyi de hedefler. Olumsuzlamalar, Elestirel Teorinin bu stratejisini en incelikli, derin ve keskin haliyle temsil ediyor. Ferda Keskin